آیا چهارم شهریور زادروز کوروش بزرگ است؟ هفتم آبان چه روزی است؟

پیش‌گفتار

زادروز پادشاه خوشنامی چون کوروش بزرگ برای دوستداران تاریخ و فرهنگ ایرانی روزی ارزشمند است و طبیعی است که بسیاری از هم‌میهنان علاقه‌مند باشند روزی را برای گرامیداشت زادروز او در نظر بگیرند.

با این حال، شوربختانه از تاریخ دقیق تولد کوروش بزرگ آگاهی نداریم و اساسا درباره تاریخ تولد هیچ‌یک از پادشاهان آن دوران نیز اطلاعات قابل اعتمادی در دست نیست.

با وجود این، از دوران کوروش بزرگ روزهای ارزشمندی به یادگار مانده است که می‌توان آنها را گرامی داشت. همچنین جشن باستانی شهریورگان در چهارم شهریور، که با گرامیداشت پادشاهان خوشنام پیوند دارد، می‌تواند مناسبتی ارزشمند برای یاد کردن از کوروش بزرگ باشد. در ادامه، درباره این روزها و ارتباط آنها با کوروش بزرگ توضیح می‌دهیم.

چهارم شهریور چه روزی است؟

در سالهای اخیر روز چهارم شهریور به عنوان زادروز کوروش بزرگ مطرح شده است ولی چهارم شهریور به عنوان زادروز کوروش بزرگ، پشتوانه و منبع تاریخی معتبری ندارد.

با این حال چهارم شهریور که مصادف با جشن باستانی شهریورگان می‌باشد، از دیرباز زمانی بوده برای گرامیداشت پادشاهان و فرمانروایان خوشنام که کارهای نیکو کرده‌اند.

شهریور به معنای پادشاهی آرزو شده است، بنابراین یاد کردن از کوروش بزرگ در چهارم شهریور می‌تواند یکی از کارهای ارزشمند در این جشن باستانی باشد ولی نه آنکه چهارم شهریور را زادروز کوروش بزرگ بدانیم.

در متون کهن (مانند دینکرد) هنگام سخن درباره شهریور، پادشاهانی که در نگهداری و گردآوری اوستا، فعال بودند، ستایش می‌شوند. پادشاهانی مانند گشتاسپ، بلاش اشکانی، اردشیر پاپکان و…

دانش بیشتر:

جشن شهریورگان، یادبودی از پادشاهان خوشنام ایران‌زمین

نمی‌دانیم نخستین بار چه کسی بود که از چهارم شهریور با عنوان زادروز کوروش بزرگ یاد کرد، ولی معمولا برای این موضوع به زادروز داراب (پادشاه کیانی در شاهنامه) اشاره می‌کنند و اعتقاد دارند داراب با هخامنشیان آمیختگی‌هایی دارد.

ما در هیچ یک از منابع، مطلبی درباره اینکه چهارم شهریور زادروز داراب باشد پیدا نکردیم. آنچه در منابع درباره داراب آمده، به روز تاج‌گذاری او مربوط می‌شود. در شاهنامه در این‌باره چنین آمده است:

به شهریور بهمن از بامداد

جهاندار داراب را بار داد

این بیت به «شهریور» در ماه بهمن اشاره دارد؛ یعنی چهارم بهمن‌ماه، نه چهارم شهریورماه. بنابراین، نمی‌توان از این بیت برای اثبات زادروز داراب در چهارم شهریور استفاده کرد.

نام داراب بیشتر یادآور داریوش است و شخصیت‌هایی مانند داراب و دارا در داستان‌های ایرانی، به نظر آمیختگی‌هایی با چند شاهنشاه هخامنشی (با نام شاهی داریوش) دارند. در داستان‌های شاهنامه، کیخسرو بیشترین آمیختگی را با کوروش بزرگ دارد (1). 

برای دانش بیشتر نگاه کنید به:

هخامنشیان در شاهنامه

کوروش بزرگ در شاهنامه

هفتم آبان چه روزی است؟

در سالهای پیشین برخی از هم میهنان گرامی می‌پنداشتند که روز هفتم آبان، زادروز کوروش بزرگ است؛ در صورتی که هفتم آبان یادبودی از ورود صلح جویانه کوروش بزرگ به بابل می‌باشد.

بر اساس یک کتیبه باستانی معتبر که «رویدادنامه نبونئید» نام گرفته است، روز سوم ماه اَرَخسمنو (Arahsamna) بابلی، کوروش بزرگ پس از ورود به شهر، با استقبال با شکوه مردم روبرو شد (رویدادنامه نبونئید، ستون ۳، بند ۱۸ و ۱۹).

با توجه به تطبیق‌هایی که از این رویداد باستانی انجام شده است حدود 1 تا ۷ آبان بوده است.

سپاهیان ایرانی ۱۷ روز پیش‌تر، شهر را بدون جنگ فتح کرده بودند و خود کوروش بزرگ در روز سوم ماه اَرَخسمنو وارد بابل شد.

برای دانش بیشتر نگاه کنید به:

۱۵ تا ۲۰ مهر یادبودی از فتح بدون جنگ بابل توسط سپاهیان ایرانی

یکم تا هفتم آبان؟ سالروز ورود کوروش به بابل کدام است؟

با آگاهی‌رسانی و تلاش‌های فعالان فرهنگی، این روزها کمتر می‌شنویم که هفتم آبان به عنوان زادروز کوروش بزرگ گرامی داشته شود و این روز بیشتر با عنوان روز گرامیداشت کوروش بزرگ شناخته می‌شود.

نگاه کنید به:

سند روز کوروش بزرگ (هفتم آبان) چیست؟

فتح بابل به دست کوروش بزرگ، نقطه‌عطفی در تاریخ بشر به شمار می‌آید و می‌توان بزرگداشت کوروش بزرگ را در پیوند با مفاهیمی همچون انسان‌دوستی و صلح‌جویی دانست.

نگاه کنید به:

فتح آرام بابل توسط کوروش، نقطه عطفی در تاریخ بشر

جشن زادروز در ایران باستان

بر اساس منابع باستانی، به‌ویژه درباره دوران هخامنشیان، جشن‌های سالانه زادروز برگزار می‌شده است. هرودوت در چند جا از برگزاری جشن زادروز در میان ایرانیان سخن می‌گوید.

هرودوت می‌نویسد که نزد پارسیان، برای هر کس روز خاصی بسیار اهمیت دارد و با تشریفات برگزار می‌شود و آن روز، روز زاده شدن او (جشن تولد) است. هرودوت می‌نویسد که پارسیان معتقدند در آن روز باید بیشتر از هر روز دیگر خوراک فراهم سازند (کتاب ۱، بند ۱۳۳) (2).

همچنین هرودوت از جشن سالانه زادروز شاه یاد می‌کند و بر اساس گزارش او، به زبان پارسی به آن «تی‌کتا» می‌گفتند که معنای «باشکوه» داشته است (کتاب ۹، بند ۱۱۰) (2).

در منابع ایرانی نیز اشاره‌هایی وجود دارد که می‌توان از آن‌ها فرخندگی روز زاده شدن و حتی جشن سالانه زادروز اشخاص بزرگ را برداشت کرد.

برای نمونه، در فروردین‌یشت، بندهای ۹۳ و ۹۴، از زایش زرتشت با لحنی بسیار شادمانه سخن گفته می‌شود. متن می‌گوید که هنگام زایش زرتشت، آب‌ها و گیاهان شادمان شدند و فزونی یافتند و آفریده‌ها «مژده رستگاری» سر دادند.

در سنت زرتشتی متأخر، روز خرداد از ماه فروردین (۶ فروردین) به‌عنوان زادروز زرتشت شناخته شده و «خردادروز» نام گرفته است (ن.ک: CONGRATULATIONS - Encyclopaedia Iranica).

در شاهنامه نیز از برگزاری جشن به مناسبت زاده شدن فرزندان، از جمله جشن باشکوه زاده شدن رستم، یاد شده است.

بنابراین، جشن زادروز صرفا محدود به گزارش‌های هرودوت نیست و در آثار و سنت‌های ایرانی نیز زادروز، روزی فرخنده و شاد دانسته شده است.